اثر استفاده از توکسین بایندر چندجزئی اندوتوکس چیتیکا بر عملکرد تولیدی و تولید مثلی در گاو شیری هلشتاین

چکیده

به منظور بررسی اثر استفاده از توکسین بایندر چندجزئی اندوتوکس چیتیکا بر عملکرد تولیدی و تولید مثلی در گاو شیری هلشتاین آزمایشی طراحی شد که در آن تعداد 42 راس گاو شیری با 2 الی 3 شکم زایش و روزهای شیردهی 8 ±31 و وزن اولیه 6 ± 686  به مدت دوازده ماه وجود داشت. گاوها به دو گروه 21 راسی تیمار و شاهد تقسیم بندی شدند. به جیره گروه تیمار یک کیلوگرم در تن خوراک توکسین بایندر اندوتوکس چیتیکا اضافه شد. تولید شیر به صورت روزانه ثبت شد. نمونه ها هر ماه دو بار در کل دوره آزمایشی برای بررسی میزان چربی، پروتئین و لاکتوز شیر و شمارش سلول های سوماتیک شیر با استفاده از دستگاه اسپکتوفتومتر به آزمایشگاه فرستاده شد. نتایج نشان داد که استفاده از توکسین بایندر چندجزئی بطور معنی داری باعث افزایش کیلوگرم شیر تولیدی و درصد چربی شیر و همچنین کاهش سلول های سوماتیک شیر نسبت به گروه شاهد شد. از طرفی گروه دریافت کننده توکسین بایندر کمترین فراوانی را در لنگش، جفت ماندگی و سقط جنین داشت. بطور کلی استفاده از توکسین بایندر چندجزئی با مهار اثرات نامطلوب سموم قارچی در خوراک می تواند کمک بسیاری به سودآوری در دامداری ها داشته باشد. باتوجه به نتایج به دست آمده در این مطالعه استفاده از یک کیلوگرم در تن خوراک توکسین بایندر چندجزئی اندوتوکس چیتیکا پیشنهاد می شود.

کلمات کلیدی: توکسین بایندر چندجزئی، سقط جنین، عملکرد، چربی شیر، گاو شیری

مقدمه

چندین عامل بیرونی و درونی از جمله سقط جنین تحت بالینی بر وضعیت تولید مثل گاوها تأثیر می گذارد. سقط جنین می تواند در مراحل مختلف بارداری و به دلایل مختلف رخ دهد، که بر عملکرد تولید مثلی و اقتصادی گله شیری تأثیر منفی می گذارد (Wiltbank et al., 2016). به گفته برخی از نویسندگان، سقط جنین از 38 تا 90 روز بارداری نباید از 10٪ از تعداد کل حیوانات باردار با دوره حاملگی مربوطه تجاوز کند (Almería & López-Gatius, 2015). سقط جنین گاوها تحت تأثیر اگزوتوکسین ها (Sheldon, 2015; Smith et al., 2022) و مایکوتوکسین ها (Carlos et al., 2017) نیز گزارش شده است. در عین حال، بارداری به دلیل تجمع فلزات سنگین مانند سرب، آرسنیک، جیوه و کادمیوم در بدن، عمدتاً در کبد، کلیه ها، ماهیچه ها و بافت چربی مختل می شود (Wrzecińska, Kowalczyk, Cwynar, & Czerniawska-Piątkowska, 2021). گزارش‌های زیادی از کاهش عملکرد تولیدمثلی در گاوهایی که با غذای آلوده به مایکوتوکسین‌ها، به‌ویژه زرالنون تغذیه می‌شوند. بنابراین، علت اصلی ناباروری در گاوها و تلیسه ها اختلال در بلوغ و تخمک گذاری فولیکول ها و همچنین تشکیل کیست های تخمدان (عباسیان و همکاران، 2018) در نظر گرفته می شود (Fushimi et al., 2015; Kadokawa, 2020). سایر نویسندگان ادعا می کنند که وقوع سقط جنین در گاوها به دلیل تأثیر روی Neospora caninum است و آن را با کاهش مقاومت بدن گاوها ناشی از تأثیر زرالنون و دئوکسی نیوالنول بر روی کبد و کلیه ها مرتبط می دانند. در عین حال، نقض عملکرد سنتز پروتئین کبد به دلیل تشکیل کانون های نکروز و همچنین نقض ظرفیت فیلترینگ سیستم گلومرولی کلیه ها (Weston, Heuer, Parkinson, & Williamson, 2012) ثابت شده است. سایر نویسندگان زیان‌‌‌‌های اقتصادی قابل توجهی را از سقط‌‌‌‌های اولیه گاوها نشان می‌دهند که شامل چرای بیش از حد و تلقیح‌‌‌‌های متعدد بی‌‌‌‌اثر است (Reichel, Ayanegui-Alcérreca, Gondim, & Ellis, 2013).

مطالعات بسیاری کیفیت پایین خوراک را گزارش کرده اند و آلودگی با مایکوتوکسین‌ها را به‌‌‌‌عنوان عوامل خطرناکی که ممکن است باعث ایجاد عفونت نهفته N.caninum  و در نهایت سقط جنین شود گزارش کرده اند زیرا مایکوتوکسین‌ها باعث سرکوب سیستم ایمنی و اختلالات تولید مثل می‌شوند (Bartels, Wouda, & Schukken, 1999; Conzuelo Sierra, Medina-Esparza, Ramos Parra, García-Vázquez, & Cruz-Vázquez, 2011). زرالنون یک مایکوتوکسین تولید شده توسط گونه فوزاریوم است که به عنوان یک آلاینده طبیعی ذرت، جو، گندم، سورگوم و سیلوی این غلات، به ویژه در ذرت و گندم یافت می شود. ZEA یک مایکوتوکسین غیر استروئیدی استروژنی است که به نظر می رسد اثرات سمی آن به تعامل آنها با گیرنده های استروژن بستگی دارد و با ناباروری، بزرگ شدن غدد پستانی و کاهش تولید شیر به ویژه در تلیسه ها، پرولاپس و همچنین سقط جنین، تاخیر در تخمک گذاری، نقص در لقاح، لانه گزینی و رشد جنین همراه است.

مواد و روش ها

در این آزمایش به منظور بررسی اثرات استفاده از توکسین بایندر تجاری اندوتوکس چیتیکا بر عملکرد تولیدی و تولید مثلی در گاوهای شیری تعداد 42 راس گاو شیری با 2 الی 3 شکم زایش و روزهای شیردهی 8 ±31 و وزن اولیه 6 ± 686  به مدت دوازده ماه در یکی از گاوداری های خصوصی در مشهد مورد ارزیابی قرار گرفتند. کلیه حیوانات انتخاب شده در طرح از نظر شرایط بدنی، تغذیه ای و بهداشتی در شرایط یکسانی قرار داشتند. گاوها به دو گروه 21 راسی تیمار و شاهد تقسیم بندی شدند. گروه شاهد از جیره پایه تغذیه شده و گروه تیمار نیز از جیره پایه + یک کیلوگرم در تن خوراک توکسین بایندر اندوتوکس چیتیکا تغذیه شدند. محصول توکسین بایندر چند جزئی اندوتوکس چیتیکا طبق ادعای شرکت حاوی مخمر زنده ساکارومایسس سرویزیه، دیواره مخمر ساکارومایسس سرویزیه، کربن فعال، دیاتومه و بنتونیت است.

جیره پایه بر اساس احتیاجات گاوهای شیری با تولید 35 کیلوگرم در روز شیر با توجه به احتیاجات غذایی NRC 2001 تنظیم شد. تولید شیر به صورت روزانه ثبت شد. نمونه ها هر ماه دو بار در کل دوره آزمایشی برای بررسی میزان چربی، پروتئین و لاکتوز شیر و شمارش سلول های سوماتیک شیر با استفاده از دستگاه اسپکتوفتومتر به آزمایشگاه فرستاده شد.

همزمان بصورت ماهانه وضعیت سلامت، بروز لنگش، و بیماری های تولید مثلی ثبت شد و وارد نرم‌‌‌‌‌افزار ایکسل گردید.

آنالیز آماری

داده های به دست آمده در قالب طرح کاملاً تصادفی تجزیه و تحلیل شدند. جهت تجزیه داده ها با استفاده از رویه  GLM  نرم افزار آماریSAS  نسخه 1/9  (2001) استفاده شد. براي مقایسه میانگین ها از آزمون چند دامنه اي دانكـن در سطح معني‌‌‌‌داري 05/0 استفاده شد.

مدل آماری این طرح به صورت زیر می باشد:

Y_ij = µ + T_i + e_ij

Y_ij= مقدار هر مشاهده در تيمار i در تکرار_j

= µ میانگین جامعه برای صفت موردنظر

= T_iاثر تيمار i

= e_ijاثرات باقيمانده (خطاي آزمايشي)

نتایج و بحث

در جدول دو اثر استفاده از توکسین بایندر اندوتوکس چیتیکا بر کیلوگرم شیر تولیدی و ماده خشک مصرفی در طی فصول مختلف سال و کل دوره آزمایش بصورت مجزا گزارش شده است. کیلوگرم ماده خشک مصرفی تحت تاثیر توکسین بایندر چندجزئی قرار نگرفت. میزان شیر تولیدی در دو فصل ابتدایی دوره (بهار و تابستان) تحت تاثیر مصرف توکسین بایندر قرار نگرفت. در فصل پاییز و زمستان، گروه تغذیه شده با جیره حاوی توکسین بایندر اندوتوکس بطور معنی داری میزان شیر تولیدی بیشتری نسبت به گروه شاهد داشتند. مطالعات بسیاری اثر استفاده از اجزای مختلف توکسین بایندر اندوتوکس را در گاوهای شیری مورد بررسی قرار داده اند. در مطالعه ای که رابینسون و همکاران (Robinson & Erasmus, 2016) انجام دادند نشان دادند گزارش کردند که مصرف روزانه 10 گرم مخمر ساکارومایسس سرویزیه باعث افزایش تولید شیر می شود. اگر چه گزارشات مختلفی از محققین در این رابطه وجود دارد اما اثرات مواد افزودنی در شرایط استرس بسیار واضحتر خواهد بود.

نتیجه گیری

اثرات نامطلوب مایکوتوکسین ها در سرکوب سیستم ایمنی و ایجاد مشکلات کبدی در مطالعات بسیاری به اثبات رسیده است. در این مطالعه استفاده از توکسین بایندر چندجزئی بطور معنی داری باعث افزایش کیلوگرم شیر تولیدی و درصد چربی شیر و همچنین کاهش سلول های سوماتیک شیر نسبت به گروه شاهد شد. از طرفی گروه دریافت کننده توکسین بایندر کمترین فراوانی را در لنگش، جفت ماندگی و سقط جنین داشت. بطور کلی استفاده از توکسین بایندر چندجزئی با مهار اثرات نامطلوب سموم قارچی در خوراک میتواند کمک بسیاری به سودآوری در دامداری ها داشته باشد. باتوجه به نتایج به دست آمده در این مطالعه استفاده از یک کیلوگرم در تن خوراک توکسین بایندر چندجزئی اندوتوکس چیتیکا پیشنهاد می شود.