اثر استفاده از فیتاز تجاری چیتیکا در جیره‌‌‌‌ی با محدودیت فسفر بر صفات عملکردی جوجه‌‌‌‌های گوشتی سویه راس 308

اثر استفاده از فیتاز تجاری چیتیکا در جیره‌‌‌‌ی با محدودیت فسفر بر صفات عملکردی جوجه‌‌‌‌های گوشتی سویه راس 308

آرش هادوی¹، فاروق کارگر²

دانش آموخته دکتری تغذیه طیور دانشگاه فردوسی مشهد

دانش آموخته دکتری تغذیه طیور دانشگاه فردوسی مشهد

Email )faroghka@gmail.com)

Email )arashhadavii@gmail.com )

چکیده

 با افزایش هزینه های تغذیه و نگرانی ها از آلودگی های زیست محیطی ناشی از دفع ازت و فسفر، یافتن راهکارهایی برای افزایش زیست فراهمی مواد مغذی از جمله فسفر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه به منظور بررسی اثر استفاده از فیتاز تجاری شرکت چیتیکا بر صفات عملکردی جوجه های گوشتی انجام شد. در این مطالعه تعداد 200 قطعه جوجه یک روزه سویه راس 308 بطور تصادفی در 4 تیمار و 5 تکرار و 10 قطعه در هر واحد آزمایشی تقسیم شدند. تیمارهای آزمایشی به ترتیب شامل1- جیره شاهد (حاوی سطح توصیه شده فسفر و فاقد فیتاز)2- جیره شاهد + آنزیم فیتاز (50 گرم در تن خوراک)3- جیره دارای 75 درصد احتیاجات فسفر و فاقد فیتاز4- جیره دارای 75 درصد احتیاجات فسفر و دارای فیتاز بود. به منظور بررسی صفات عملکردی بصورت دوره ای وزن جوجه ها، میزان خوراک مصرفی اندازه گیری شد و ضریب تبدیل خوراک از تقسیم میزان دان مصرفی دوره به افزایش وزن دوره محاسبه گردید. نتایج نشان داد که افزایش وزن روزانه در دوره های 24-11، 42-25 و 42-1 روزگی در گروه دریافت کننده جیره‌‌‌‌ی حاوی 75 درصد احتیاجات فسفر بدون فیتاز بطور معنی داری نسبت به سایر گروه ها کاهش یافت و بیشترین افزایش وزن مربوط به گروه تغذیه شده با جیره بدون محدودیت فسفر و حاوی فیتاز بود. در کل دوره آزمایش کمترین ضریب تبدیل غذایی مربوط به جوجه های تغذیه شده با فیتاز و عدم محدودیت فسفر (69/1) و بیشترین مربوط به گروه شاهد و گروه دارای محدودیت فسفر و فاقد فیتاز (به ترتیب73/1 و 75/1) بود. بطور کلی محدودیت فسفر در جیره اثر منفی بر عملکرد جوجه ها داشت که استفاده از فیتاز چیتیکا این اثرات منفی را خنثی نموده و باعث بهبود عملکرد شد.

کلمات کليدي: فسفر قابل دسترس، فیتاز، جوجه گوشتی، صفات عملکردی، چیتیکا.

مقدمه

امروزه افزودنی های خوراک و مکمل های تغذیه ای در صنعت طیور اهمیت زیادی پیدا کرده اند، زیرا دامنه وسیعی از اثرات مفید نظیر بهبود رشد و عملکرد، تقویت سیستم ایمنی را موجب می شوند. آنتی بیوتیک ها، پروبیوتیک ها، الیگوساکاریدها، آنزیم ها و اسیدهای آلی از  افزودنی های متداولی هستند که در خوراک طیور استفاده می شود (1،2،3). آنزیم های سنتتیک می توانند مواد مغذی با قابلیت هضم کم را در دستگاه گوارش هیدرولیز کنند و با افزایش جذب آن ها باعث بهبود عملکرد و افزایش بازدهی تولید در طیور شوند (4). در حال حاضر  استفاده از آنتی بیوتیک ها به دلیل نگرانی از بروز مقاومت در باکتری های بیماری زا و باقی ماندن آن ها در فرآورده های حیوانی و انتقال به انسان باعث شده تا استفاده از آنتی بیوتیک ها به عنوان محرک رشد در بسیاری از نقاط دنیا با محدودیت هایی مواجه شود (18). این امر سبب معرفی سایر ترکیبات محرک رشد نظیر اسیدهای آلی، گیاهان دارویی و اسانس آن ها پروبیوتیک ها، پری بیوتیک ها و سین بیوتیک ها به صنعت پرورش طیور شده است. تأثیر مفید پروبیوتیک ها بر بهبود عملکرد، تقویت سیستم ایمنی، تعادل فلور میکروبی روده، خواص آنتی اکسیدانی و آفلاتوکسین زدایی، حفظ یکپارچگی مخاط دستگاه گوارش و قابلیت هضم مواد مغذی گزارش شده است (17،12). پری بیوتیکها به عنوان الیگوساکاریدهای غیرقابل هضمی هستند که از طریق تحریک انتخابی رشد یا فعالیت یک یا تعداد محدودی از باکتری ها در روده آثار مفیدی برای میزبان دارند (13). سین بیوتیک ها ترکیبی از پروبیوتیک ها و پری بیوتیکها هستند و خواص این دو را با هم دارند و استفاده بهبود جمعیت میکروبی، جلوگیری از عفونت سالمونلا، افزایش وزن روزانه و وزن نهایی می شود (6). اسيد فيتيك شكل ذخيره اي فسفر در دانه هاي گياهان محسوب مي شود، به طوري كه 65 تا 70 درصد فسفر منابع گياهي به صورت فسفر فيتاتي است. دانه هاي غلات و برخي از حبوبات كه به طور معمول در جيره غذايي طيور استفاده مي شوند، داراي مقادير مشابهي فيتات (تقريباً 25/0 درصد ماده خشك) مي باشند (11). عوامل ضد مغذی مانند فیتات در خوراک می توانند زیست فراهمی سایر مواد مغذی را کاهش دهند. گزارش شده است آنزیم فیتاز تأثیر مثبتی بر قابلیت هضم پروتئین، جذب مواد مغذی، ضریب تبدیل خوراک، انرژی قابل سوخت و ساز، وزن حیوان و همچنین ابقای فسفر، کلسیم و نیتروژن دارد (9). توليد كودهاي دامي با فسفر بالا در مرغداري ها، منابع آب شيرين و ديگر اكوسيستم ها را آلوده نموده و به آن ها آسيب مي رساند. فراهمي ناچيز فسفر فيتاتي، هزينه توليد را نيز افزايش مي دهد، زيرا منابع اضافي فسفر قابل دسترس براي تهيه جيره هاي غذايي مورد نياز است تا احتياجات طيور تأمين گردد. مشخص شده است كه قابليت دسترسي مواد معدني، توسط اسيد فيتيك غير قابل هضم كاهش مي يابد (15). در چندین مطالعه استفاده از آنزیم فیتاز سنتتیک برای افزایش دسترسی به فسفر معدنی در بلدرچین های گوشتی و تخم گذار گزارش شده است. این مطالعه به بررسی اثر استفاده از فیتاز وارداتی شرکت چیتیکا بر عملکرد جوجه های گوشتی تغذیه شده با جیره های دارای کمبود فسفر انجام شد.

مواد و روش ها

در این آزمایش به منظور بررسی اثر استفاده از فیتاز شرکت چیتیکا تعداد 200 قطعه جوجه گوشتی سویه راس 308 استفاده شد که جوجه ها بطور تصادفی در 4 تیمار و 5 تکرار و 10 قطعه در هر واحد آزمایشی تقسیم شدند. تیمارهای آزمایشی به ترتیب شامل1- جیره شاهد (حاوی سطح توصیه شده فسفر و فاقد فیتاز)2- جیره شاهد + آنزیم فیتاز (50 گرم در تن خوراک)3- جیره دارای 75 درصد احتیاجات فسفر و فاقد فیتاز4- جیره دارای 75 درصد احتیاجات فسفر و دارای فیتاز بود. جوجه ها از روز اول بطور آزاد به آب و دان دسترسی داشتند. واکسیناسیون براساس دستورالعمل دامپزشکی منطقه انجام گرفت. جیره های آزمایشی باتوجه به احتیاجات مواد مغذی توصیه شده سویه تجاری راس 308 برای سه دوره ابتدایی (1 تا 10 روزگی)، دوره رشد (11 تا 24 روزگی) و دوره پایانی (25 تا 42 روزگی) با استفاده از نرمافزار جیره نویسی UFFDA تنظیم شد. به منظور کنترل دقیق میزان فسفر و فیتاز جیره ها، آنها در مرحله آخر توزین و به جیره اضافه شدند و در اختیار پرنده قرار گرفت. به منظور بررسی صفات عملکردی بصورت دوره ای وزن جوجه ها، میزان خوراک مصرفی اندازه گیری شد و ضریب تبدیل خوراک از تقسیم میزان دان مصرفی دوره به افزایش وزن دوره محاسبه گردید.

آنالیز آماری: کلیه داده ها وارد نرم افزار ایکسل و مرتب شد. سپس با استفاده از نرم افزار JAMP مورد تست نرمالیته قرار گرفت و سپس با استفاده از نرم افزار SAS-9.3 رویه ی GLM در قالب طرح کاملا تصادفی مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و جهت مقایسه میانگین ها نیز از آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح معنی داری 05/0 استفاده شد.

نتایج و بحث

در جدول دو اثر تیمارهای حاوی فیتاز بر میزان دان مصرفی روزانه و افزایش وزن روزانه در دوره های مختلف گزارش شده است. نتایج نشان داد که در سن 1 تا 10 روزگی میزان دان مصرفی در گروه دریافت کننده جیره ی حاوی 75 درصد احتیاجات فسفر بطور معنی داری نسبت به گروه شاهد و گروه دریافت کننده فیتاز و بدون محدودیت فسفر کاهش یافت. در سن 11 تا 24 روزگی جوجه های تغذیه شده با جیره ی حاوی 75 درصد احتیاجات فسفر بطور معنی داری نسبت گروه دریافت کننده فیتاز بدون محدودیت فسفر کاهش یافت. در کل دوره آزمایش (42-1 روزگی) جوجه های تغذیه شده با جیره حاوی فیتاز و بدون محدودیت فسفر بطور معنی داری بیشتر از سایر گروه ها بود و گروه های شاهد و تغذیه شده با جیره با محدودیت فسفر بهمراه فیتاز بطور معنی داری بیشتر از گروه دریافت کننده جیره با محدودیت فسفر و بدون فیتاز بود. افزایش وزن روزانه در دوره های 24-11، 42-25 و 42-1 روزگی در گروه دریافت کننده جیره ی حاوی 75 درصد احتیاجات فسفر بدون فیتاز بطور معنی داری نسبت به سایر گروه ها کاهش یافت و بیشترین افزایش وزن مربوط به گروه تغذیه شده با جیره بدون محدودیت فسفر و حاوی فیتاز بود. مطالعات صورت گرفته حاکی از آن است که آنزیم فیتاز طی هیدرولیز اسید فایتیک، باعث افزایش قابلیت دسترسی فسفر و برخی مواد مغذی از جمله اسید های آمینه در مجرای گوارش شده و سبب بهبود عملکرد رشد جوجه ها گوشتی می گردد (5،8). فيتات در شش گروه هيدروكسيل موجود در ساختمان شيميايي خود توانايي ايجاد پيوند يوني با پروتئين ها را نيز دارد (7). پيوند يوني منجر به كاهش حلاليت پروتئين و لذا كاهش قابليت استفاده از پروتئين و اسيدهاي آمينه مي شود. همچنين فيتات با آنزيم هاي هضم كننده پروتئين از قبيل تريپسين و پپسين در دستگاه گوارش تركيب شده و فعاليت آن ها را كاهش مي دهد. نشان داده شده است كه مكمل آنزيم فيتاز قابليت هضم ظاهري پروتئين، جذب ( ظاهري نيتروژن و برخي اسيدهاي آمينه را در خوک را بهبود مي بخشد. در جوجه هاي گوشتي تغذيه شده با جيره هاي غذايي بر پايه سورگوم و سويا، افزودن 750 واحد فيتازميكروبي در كيلوگرم جيره غذايي سبب بهبود قابليت استفاده نيتروژن گرديد (10).

در جدول سه اثر استفاده از فیتاز بر ضریب تبدیل غذایی جوجه های گوشتی در سنین و دوره های مختلف گزارش شده است. نتایج نشان داد که در دوره آغازین (10-1 روزگی) تیمارهای آزمایشی اثر معنی داری بر ضریب تبدیل غذایی نداشتند. در دوره رشد (24-11 روزگی) به ترتیب کمترین و بیشترین ضریب تبدیل غذایی مربوط به گروه های دریافت کننده جیره های حاوی فیتاز بدون محدودیت فسفر و فاقد فیتاز با محدودیت فسفر بود که اختلاف معنی داری داشتند. در دوره پایانی (42-25 روزگی) جوجه های دارای محدودیت فسفر و فاقد فیتاز ضریب تبدیل غذایی بیشتری نسبت به گروه دریافت کننده جیره حاوی فیتاز و بدون محدودیت فسفر داشتند. در کل دوره آزمایش کمترین ضریب تبدیل غذایی مربوط به جوجه های تغذیه شده با فیتاز و عدم محدودیت فسفر (69/1) و بیشترین مربوط به گروه شاهد و گروه دارای محدودیت فسفر و فاقد فیتاز (به ترتیب73/1 و 75/1) بود. در آزمایشی که محققین بر روی اثر استفاده از جیره های با محدودیت فسفر در دو دوره رشد و آغازین انجام دادند گزارش کردند که با کاهش سطح فسفر در جیره افزایش وزن، مصرف خوراک و بازده خوراک بطور معنی داری کاهش می یابد. در آزمایشی دیگر که در سال 2010 انجام شد (14) گزارش شد که با افزایش سطح فسفر در دسترس در جوجه های گوشتی وزن بدن و بازده خوراک بطور معنی داری افزایش می یابد. در مطالعه ای دیگر که در سال 2006 انجام شد سطوح فسفر  قابل دسترس جیره به ترتیب صفر، 10، 20 و 30 درصد کمتر از احتیاجات توصیه شده توسط NRC در نظر گرفته شده بود نشان داد با کاهش سطح فسفر قابل دسترس جیره بطور معنی داری اثر منفی بر ضریب تبدیل غذایی و افزایش وزن روزانه جوجه های گوشتی داشت (16).

نتیجه گیری

با در نظر گرفتن مطالعات گذشته می توان گفت که فسفر یکی از مهمترین اجزای جیره می باشد که از طرفی با دسترسی پایین فسفر در ترکیبات گیاهی و گران بودن فرم سنتتیک آن یکی از ترکیباتی از که اثر بسیار زیادی بر قیمت تمام شده جیره دارد. استفاده از فیتاز میتواند کمک شایانی به آزادسازی فرم فیتاته آن در ترکیبات گیاهی داشته باشد. استفاده از فیتاز شرکت چیتیکا در این مطالعه اثرات مثبتی بر افزایش وزن روزانه، مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذایی داشت و با محدود کردن فسفر جیره، اثرات منفی ناشی از کمبود فسفر در جیره را خنثی کرد.

12. مراجع
13. Alagawany, M., S.S. Elnesr, M.R. Farag, M.E. Abd El-Hack, A.F. Khafaga, A.E. Taha, R. Tiwari, M.I. Yatoo, P. Bhatt and G. Marappan. 2019. Use of licorice (Glycyrrhiza glabra) herb as a feed additive in poultry: Current knowledge and prospects. Animals, 9(8): 536- 542.
14. Alagawany, M., M. Nasr, A. Al-Abdullatif, R.A. Alhotan, M.M. Azzam and F.M. Reda. 2020. Impact of dietary cold-pressed chia oil on growth, blood chemistry, haematology, immunity and antioxidant status of growing Japanese quail. Italian Journal of Animal Science, 19(1): 896-904.
15. Arif, M., A. Iram, M.A. Bhutta, M.A. Naiel, M.E. Abd El-Hack, S.I. Othman, A.A. Allam, M.S. Amer and A.E. Taha. 2020. The biodegradation role of Saccharomyces cerevisiae against harmful effects of mycotoxin contaminated diets on broiler performance, immunity status, and carcass characteristics. Animals, 10(2): 238.
16. Bin-Jumah, M., M.E. Abd El-Hack, S.A. Abdelnour, Y.A. Hendy, H.A. Ghanem, S.A. Alsafy, A.F. Khafaga, A.E. Noreldin, H. Shaheen and D. Samak. 2020. Potential use of chromium to combat thermal stress in animals: A review. The Science of the Total Environment, 707: 135996.
17. Ciurescu, G., A. Vasilachi and H. Grosu. 2020. Efficacy of microbial phytase on growth performance, carcass traits, bone mineralization, and blood biochemistry parameters in broiler turkeys fed raw chickpea (Cicer arietinum L., cv .Burnas) diets. Journal of Applied Poultry Research, 29(1): 171-184.
18. Ghahri, H., T. Toloei and B. Soleimani. 2013. Efficacy of antibiotic, probiotic, prebiotic and synbiotic on growth performance, organ weights, intestinal histomorphology and immune response in broiler chickens. Global Journal of Animal Scientific Research, 1(1): 25-41.
19. Marchal, L., A. Bello, E. Sobotik, G. Archer and Y. Dersjant-Li. 2021. A novel consensus bacterial 6- phytase variant completely replaced inorganic phosphate in broiler diets, maintaining growth performance and bone quality: data from two independent trials. Poultry Science, 100(3): 100962.
20. Moss, A.F., P. Chrystal, Y. Dersjant-Li, S. Liu and P. Selle. 2019. The ranked importance of dietary factors influencing the performance of broiler chickens offered phytase-supplemented diets by the Plackett-Burman screening design. British Poultry Science, 60(4): 439-448.
21. Morgan, N., D. Scholey and E. Burton. 2017. Use of Zn concentration in the gastrointestinal tract as a measure of phytate susceptibility to the effect of phytase supplementation in broilers .Poultry Science, 96(5): 1298-1305.
22. Namkung, H., and S. Leeson. 1999. Effect of phytase enzyme on dietary nitrogen–corrected apparent metabolizable energy and the ileal digestibility of nitrogen and amino acids. Poult. Sci. 78: 1317–1319.
23. Newkirk, R. W., and H. L. Classen. 1998. In vitro hydrolysis of phytate in canola meal with purified and crude sources of phytase. Anim. Feed Sci. Technol. 72: 315-327.
24. Pereira, R., C. Bortoluzzi, A. Durrer, N.S. Fagundes, A.A. Pedroso, J.M. Rafael, J.E.D.L. Perim, K.C. Zavarize, G.S. Napty and F.D. Andreote. 2019. Performance and intestinal microbiota of chickens receiving probiotic in the feed and submitted to antibiotic therapy. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 103(1): 72-86.
25. Salehimanesh, A., M. Mohammadi and M. RoostaeiAli Mehr. 2016. Effect of dietary probiotic, prebiotic and synbiotic supplementation on performance, immune responses, intestinal morphology and bacterial populations in broilers. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 100(4): 694-700.
26. Shaw, A. L. (2010). Effect of Dietary Phosphorus Level and Phytase Enzymes on Broiler Performance and Bone Mineralization(Doctoral dissertation, Auburn University).‏
27. Selle, P. H., V. Ravindran, R. A. Caldwell, and W. L. Bryden. 2000. Phytate and hytase:consequences for protein utilization. Nutr. Res. Rev.13: 255–278.
28. Rahmani, H. R. (2006). The effect of reducing calcium and phosphorous on broiler performance. International Journal of Poultry Science, 5(1), 22-25.‏
29. Van der Aar, P., F.V. Molist and J. Van Der Klis. 2017. The central role of intestinal health on the effect of feed additives on feed intake in swine and poultry. Animal Feed Science and Technology, 233: 64-75.
30. Vieco-Saiz, N., Y. Belguesmia, R. Raspoet, E. Auclair, F. Gancel, I. Kempf and D. Drider. 2019. Benefits and inputs from lactic acid bacteria and their bacteriocins as alternatives to antibiotic growth promoters during food-animal production. Frontiers in Microbiology, 10:1-17.