اثرات استفاده از پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا بر عملکرد رشد ماهیان قزل آلای رنگین کمان Oncorhynchus mykiss

اثرات استفاده از پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا بر عملکرد رشد ماهیان قزل آلای رنگین کمان Oncorhynchus mykiss

چکیده:

پروبیوتیک ها میکروارگانیسم های زنده ای هستند که پس از مصرف اثرات مفیدی با بهبود تعادل میکروفلور روده بر سلامتی میزبان میگذارند. در این مطالعه اثر پروبیوتیک بر عملکرد رشد ماهیان قزل آلای رنگین کمان مورد بررسی شد به همین منظور تعداد 320 قطعه بچه ماهی قزل آلا با میانگین وزنی 1.63±18.78 در قالب طرح کاملا تصادفی در 4 تیمار، 4 تکرار و 20 قطعه در هر تکرار در داخل وان های 100 لیتری تقسیم شدند. دمای آب در ابتدا تا انتهای دوره 16 تا 18 درجه سانتی گراد بود. تیمارهای آزمایشی شامل 1- تیمار شاهد (فاقد پروبیوتیک) 2- 0.1 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک 3- 0.15 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک و 4- 0.2 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک بود. نتایج نشان داد که تیمارهای آزمایشی اثرات معنی داری بر وزن نهایی، ضریب تبدیل غذایی، رشد ویژه و درصد افزایش وزن داشتند. وزن نهایی در گروه های تغذیه شده با پروبیوتیک بطور معنی داری بیشتر از گروه شاهد بود بطوری که وزن نهایی در گروه تغذیه شده با 0.15 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک 67.44 در مقابل 60.16 در گروه شاهد بود. ضریب تبدیل غذایی در گروه های 1 تا 4 به ترتیب برابر با  1.47، 1.36، 1.33 و 1.35 بود که اختلاف معنی دار بود(P<0.05). در خصوص درصد افزایش وزن نیز اختلاف معنی داری وجود داشت که مصرف چروبیوتیک باعث افزایش 40 تا 50 درصدی آن شد (P<0.05). بطور کلی مصرف پروبیوتیک پاورپرو چیتیکا توانست اثرات مفیدی بر عملکرد ماهیان قزل آلای رنگین کمان بگذارد که این میتواند کمک شایانی به اقتصاد پرورش دهندگان آبزیان داشته باشد.

مقدمه

امروزه، آبزی‌پروری سریع‌ترین بخش تولید غذا در جهان است. همچنین صنعت آبزی‌پروری به دلیل هضم پذیری بالای گوشت آبزیان، پروتئین بالا، پایین بودن میزان کلسترول و بالا بودن اسیدهای چرب غیراشباع ازنظر پزشکی بسیار باارزش هست.[1] رشد و کارایی تبدیل غذا در آبزی‌پروری بسیار حائز اهمیت است بنابراین جیره‌ای که تهیه می‌شود علاوه بر ارزان بودن باید بتواند احتیاجات مواد غذایی و انرژی در آبزیان را تأمین کند. استفاده از مکمل‌های غذایی به‌عنوان جایگزینی برای آنتی بیوتیک علاوه برافزایش رشد و بالا بردن کارایی رشد تحرک سیستم ایمنی بدن را بر عهده‌دارند.  بیماری آبزیان دغدغه بسیار مهمی است که تولید این محصولات آبزی را کاهش داده است. استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها بار آلودگی‌های شیمیایی را زیاد می‌کند که برای محیط‌زیست  و انسان بسیار نگران‌کننده می­باشد. بنابراین استفاده از این مواد جایگزین مناسب آنتی‌بیوتیک‌ها می‌باشد. ازجمله این مکمل‌های می‌توان به پروبیوتیک ها، پری بیوتیک ها، سین بیوتیک ها، اسانس‌های گیاهی اشاره کرد.[2] دستگاه گوارش ماهی یکی از مسیرهای مهم برای ورود عوامل بیماری‌زا به بدن است. این موضوع مسلم است که دستگاه گوارش ماهی یک سیستم پیچیده دارد و دارای تعداد زیادی میکروارگانیسم‌ها است.[3,4] میکروارگانیسم‌های روده علاوه بر وظیفه هضم و جذب برای تعادل آب و الکترولیت‌های بدن، تنظیم هورمونی، متابولیسم و ایمنی بدن ضروری و حیاتی هستند. پروبیوتیک ها میکروارگانیسم های مفیدی هستند که به سلامت موجود میزبان کمک کرده و بطور مستقیم یا غیر مستقیم از میزبان در برابر عوامل بیماری زا محافظت می نماید و با تاثیر بر میکروفلور روده سبب هضم و جذب بیشتر مواد غذایی و در نتیجه افزایش رشد، کاهش ضریب تبدیل غذایی و بهبود عملکرد رشد می شود.[5-7] پروبیوتیک ها با الهام از شرایط طبیعی میکروارگانیسم ها در دستگاه گوارش و تعادل موجود در طبیعت تهیه شده و به عنوان جایگزین پاد زیست ها و مواد محرک رشد در غذای دام و طیور به صنعت عرضه گردیده اند. شاید بتوان مهمترین ویژگی این ترکیبات را در ضمنکاهش بیماری، در بهبود ضریب تبدیل غذایی در دام و طیور و آبزیان دانست که هیچ گونه اثر باقی مانده بافتی از خود برجای نمی گذارند. در این مطالعه اثر استفاده از پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا با هشت سویه  که تعداد ¹² 10 کلونی در هر گرم باکتری دارد بر عملکرد رشد ماهیان قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss) مورد بررسی قرار گرفت.

مواد و روش ها

این پژوهش در یک مزرعه خصوصی در شهر مشهد واقع در کیلومتر 45 جاده مشهد نیشابور انجام شد. میانگین پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب مورد استفاده در پژوهش در جدول 1 گزارش شده است.

در ابتدا 320 قطعه ماهی سالم (از نظر ظاهری) با میانگین وزنی 18.78±1.63 گرم بصورت انفرادی توزین شد و در 16 عدد وان 100 لیتری تقسیم شد و سپس به مدت 10 هفته با جیره های آزمایشی مورد تغذیه قرار گرفتند. جیره های آزمایشی شامل 1- جیره شاهد 2- جیره شاهد + 0.1 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا 3- جیره شاهد + 0.15 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک 4- جیره شاهد + 0.2 گرم در کیلوگرم پروبیوتیک بود. 320 قطعه ماهی سالم قزل آلای رنگین کمان  (Oncorhynchus mykiss) در قالب طرح کاملا تصادفی در 16 عدد وان 100 لیتری به 4 تیمار و 4 تکرار و 20 قطعه در هر تکرار تقسیم شدند. جیره های مورد استفاده در آزمایش با استفاده از جداول احتیاجات NRC تنظیم گردید و سپس برحسب نوع جیرهف مقدار مورد استفاده پروبیوتیک پاورپرو چیتیکا به آن اضافه شد. اجزای جیره و ترکیبات شیمیایی آن در جدول 2 نشان داده شده است. در طول دوره پرورش غذادهی بصورت ثابت و به میزان 3 درصد وزن بدن در روز انجام شد. این مقدار غذا در سه نوبت بصورت مساوی در سه نوبت (ساعت های 9 صبح و 13 و 17 بعدظهر) در وان های پرورشی توطیع گردید. هر دوهفته یکبار در طول دوره پرورشی ماهیان هرواحد آزمایشی بصورت توده ای توزین میشدند و میانگین غذای مورد نیاز آنها باتوجه به میانگین وزن آنها تصحیح شد.

پروبیوتیک مورد استفاده در آزمایش از شرکت چیتیکا با برند پاورپرو چیتیکا تهیه گردید که بنا به ادعای شرکت دارای 8 سویه باکتری (لاکتوباسیلوس رامنوسوس، باسیلوس سوبتیلیس، باسیلوس لیچینیفورمیس، انتروکوکوس فاسیوم، پدیوکوکوس اسیدی لاکتیسی، لاکتوباسیلوس کازئی، لاکتوباسیلوس اسیدیفیلوس و لاکتوباسیلوس پلانتاروم) با 10¹² کلنی باکتری در هرگرم بود.

نمونه برداری و جمع آوری اطلاعات

در پایان آزمایش ماهی ها با پودر گل میخک (300 میلیگرم در لیتر) بیهوش و زیست سنجی انفرادی از ماهی ها شامل اندازه گیری طول، با دقت 0.1 سانتی متر و وزن با ترازوی 0.001 گرم اندازه گیری شد. برای اندازه گیری پارامترهای عملکردی از شاخص های زیر استفاده شد.

شاخص وضعیت: به منظور اندازه یری شاخص وضعیت از فرمول زیر استفاده شد .

100 *(طول کل برحسب سانتی متر/ وزن(گرم))=شاخص وضعیت

درصد افزایش وزن بدن در کل دوره پرورشی نیز از فرمول زیر بدست آمد.

100*(وزن اولیه/(وزن اولیه-وزن نهایی))=درصد افزایش وزن بدن

میزان رشد ویژه نیز از رابطه زیر بدست آمد که بیانگر افزایش وزن روزانه برحسب درصد وزن بدن است.

روز/(لگاریتم طبیعی وزن ابتدایی-لگاریتم طبیعی وزن نهایی(گرم))=میزان رشد ویژه

ضریب تبدیل غذایی نیز از تقسیم میزان خوراک مصرفی بر بر تفاضل وزن ابتدایی از وزن نهایی بدست آمد.

آنالیز آماری: کلیه داده ها وارد نرم افزار ایکسل و مرتب شد. سپس با استفاده از نرم افزار JAMP مورد تست نرمالیته قرار گرفت و سپس با استفاده از نرم افزار SAS-9.3  رویه ی GLM در قالب طرح کاملا تصادفی مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و جهت مقایسه میانگین ها نیز از آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح معنی داری 05/0 استفاده شد.

نتایج و بحث

در جدول 3 اثر تیمارهای آزمایشی بر صفات عملکردی ماهیان قزل آلای رنگین کمان در مدت 10 هفته گزارش شده است. تیمارهای آزمایشی اثرات معنی داری بر وزن نهایی، ضریب تبدیل غذایی، رشد ویژه و درصد افزایش وزن داشتند. گرم افزایش وزن نهایی در ماهیان تغذیه شده با پروبیوتیک بطور معنی داری بیشتر از گروه کنترل بود. ماهی های تغذیه شده با 0.15 و 0.2 گرم پروبیوتیک بیشترین افزایش وزن را از خود نشان دادند. در مطالعه ای که لارافلورس و همکاران در سال 2003 انجام دادند نشان دادند که استفاده از دو سویه باکتری استرپتوکوکوس فاسیوم و لاکتوباسیلوس اسیدیفیلوس همراه با مخمر ساکارومایسز سرویزیه به عنوان مکمل غذایی در جیره بچه ماهی تیلاپیای نیل باعث افزایش معنی دار وزن نهایی شد.[8] در مطالعه ای دیگر از باکتری لاکتوباسیلوس اسیدیفیلوس، مخمر ساکارومایسز سرویزیه و اسپرولینا ماکسیموس در سطوح 1، 2 و 3 درصد جیره استفاده شد که نتایج آن همسو با نتایج ما بود.[9] با مصرف پروبیوتیک در جیره، ضریب تبدیل غذایی بطور معنی داری کاهش یافت. در مطالعه ای که باقری و همکاران (2008) انجام دادند از پروبیوتیک تجاری در تغذیه ماهی قزل آلای رنگین کمان استفاده کردند. در مطالعه آنها نشان داده شد که پروبیوتیک اثر معنی داری بر ضریب تبدیل غذایی دارد و آنها این اثر را به دلیل فعالیت آنزیم های روده ای در ماهیان قزل آلا عنوان کردند .[10] درصد افزایش وزن و رشد ویژه به طور معنی داری در گروه های دریافت کننده پروبیوتیک بیشتر از گروه شاهد بود.

نتیجه گیری:

در صنعت آبزی پروری، هزینه های خوراک 30 تا 70 درصد از کل هزینه های تولیدی را به خود اختصاص می دهد. تغذیه نقش مهمی در رشد و عملکرد سیستم ایمنی، مقاومت به بیماری و بطور کلی سلامت ماهی دارد. برخی پرورش دهندگان ماهی به منظور رسیدن به حداکثر تولید و سود آوری  علاقه ای به افزایش مصرف خوراک در واحد های خود دارند. که این موضوع به نوبه خود باعث افزایش ضریب تبدیل غذایی و باعث خارج شدن برخی از غذا از دسترس حیوان می شود. مصرف پروبیوتیک با بهبود کارایی غذایی و افزایش هضم و جذب باعث کاهش مصرف خوراک در کنار بهبود افزایش وزن می شود. در این مطالعه مصرف پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا به خوبی توانست صفات عملکردی را بهبود دهد.