بررسی مقایسه اثرات استفاده از پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا و آنتی بیوتیک آویلامایسین بر عملکرد رشد، درصد نسبی لاشه و مورفولوژی روده جوجه های گوشتی

چکیده

پروبیوتیک ها میکروارگانیسم های زنده ای هستند که با ایجاد تعادل میکروبی در دستگاه گوارش اثرات مطلوبی بر حیوان میزبان میگذارند. به منظور بررسی مقایسه اثرات استفاده از پروبیوتیک با برند پاورپرو چیتیکا و آنتی بیوتیک آویلامایسین در تغذیه مرغ های گوشتی آزمایشی طراحی گردید که در آن 216 قطعه جوجه یک روزه گوشتی در 3 تیمار و 6 تکرار و 12 قطعه در هر تکرار وجود داشت. تیمارهای آزمایشی شامل 1- تیمار شاهد بدون افزودنی 2- تیمار حاوی 100 گرم در تن خوراک پروبیوتیک و 3- تیمار حاوی 30 گرم آنتی بیوتیک آویلامایسین در تن خوراک بود. مصرف پروبیوتیک اثرات مثبتی بر عملکرد رشد داشت. پروبیوتیک و آویلامایسین توانستند مصرف خوراک روزانه را بطور معنی داری نسبت به گروه شاهد افزایش دهد. همچنین در کل دوره آزمایشی پروبیوتیک و آویلامایسین باعث افزایش وزن روزانه و کاهش ضریب تبدیل غذایی شدند. مصرف پروبیوتیک بطور معنی داری باعث افزایش درصد لاشه نسبت به وزن زنده، نسبت به گروه شاهد و گروه تغذیه شده با آنتی بیوتیک آویلامایسین شد (P≤0.05). مصرف پروبیوتیک توانست که درصد نسبی سینه را افزایش داده و اندازه کبد را بطور معنی داری کاهش بدهد (P≤0.05). پروبیوتیک و آنتی بیوتیک آویلامایسین ارتفاع ویلی، عمق کریپت، تعداد سلولهای گابلت ویلی و کریپت را بطور معنی داری نسبت به گروه شاهد افزایش دادند (P≤0.05). نتایج آزمایش نشان داد که استفاده از پروبیوتیک پاورپرو چیتیکا اثرات مثبتی بر عملکرد، درصد نسبی وزن لاشه و اعضای داخلی و همچنین مورفولوژی روده داشته باشد.

مقدمه

از آنتی بیوتیک ها به عنوان محرک رشد و همچنین برای کاهش باکتری های بیماری زا در دستگاه گوارش استفاده می شود . با این حال آنتی بیوتیک ها باکتری هایی که در دستگاه گوارش هستند و برای بدن مفید هستند نیز می کشد . از سویی دیگر استفاده زیاد از آنتی بیوتیک باعث افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی در باکتری های بیماری زا می شود ، برای جلوگیری و غلبه بر این مشکلات محققین اقدامات بسیاری برای یافتن جایگزین مناسبی برای آن انجام داده اند. پروبیوتیک ها اُرگانیسمهایی زنده ای هستند که باعث ایجاد تعادل در جمعیت میکروبی دستگاه گوارش میشوند. شواهد بسیاری حاکی از آن که پروبیوتیک ها جایگزینی مناسب برای آنتی بیوتیک ها هستند .[1] اثرات مفید پروبیوتیک ها بر عملکرد رشد ، کیفیت گوشت ، سلامت استخوان، کیفیت پوسته تخم مرغ، پاسخ ایمنی بهتر و سلامت میکرو فلور روده به اثبات رسیده است. همچنین پروبیوتیک ها از طریق فعالیت هیدرولاز نمک های صفراوی، سطح کلسترول خون را کاهش می دهند. [2] خصوصیات و ویژگی های یک پروبیوتیک مناسب شامل :1- ماهیت بیماری زا  نداشته باشد 2-  تاثیر مثبتی بر حیوان میزبان داشته باشد 3- در محیط روده زنده بماند 4- در شرایط ذخیره شده زنده بماند5- در شرایط فرآوری ماندگاری بالایی داشته باشد 6- حذف رقابتی با باکتری های مضر داشته باشد. پروبیوتیک ها اثر مثبتی بر هیستومورفولوژی روده دارند اما میزان اثرات آنها می تواند تحت تاثیر سویه های مختلف پروبیوتیک باشد.  [3] مکانیسم های مختلفی وجود دارد که پروبیوتیک ها از طریق آنها به حیوان میزبان کمک می کنند که می تواند شامل اشتغال سلول های اپیتلیال برای جلوگیری از کلونیزاسیون باکتری های بیماری زا ، تحریک سنتز آنزیم ، تولید مواد ضد میکروبی ، کاهش تولید سموم و در نهایت تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس شود. مسدود کردن محل اتصال در اپیتلیوم روده توسط باکتری های مفید به منظور جلوگیری از اتصال باکتری های بیماری زا می تواند منجر به مسدود شدن فیزیکی کلونیزاسیون پاتوژن ها شود[4] . این انسداد باعث افزایش مقاومت و بهبود سیستم ایمنی شود. هدف از انجام این مطالعه، بررسی مقایسه اثرات استفاده از پاور پرو چیتیکا که دارای 12 سویه پروبیوتیک است و یک آنتی بیوتیک تجاری بر عملکرد رشد و مورفولوژی روده جوجه های گوشتی سویه راس 308 بود.

مواد و روش ها

. به منظور بررسی مقایسه اثرات استفاده از پروبیوتیک با برند پاورپرو چیتیکا و آنتی بیوتیک آویلامایسین در تغذیه مرغ های گوشتی آزمایشی طراحی گردید که در آن 216 قطعه جوجه یک روزه گوشتی در 3 تیمار و 6 تکرار و 12 قطعه در هر تکرار وجود داشت. تیمارهای آزمایشی شامل 1- تیمار شاهد بدون افزودنی 2- تیمار حاوی 100 گرم در تن خوراک پروبیوتیک و 3- تیمار حاوی 30 گرم آنتی بیوتیک آویلامایسین در تن خوراک بود.

جیره پایه مطابق با توصیه های شرکت راس برای سویه پرورشی تنظیم شد (جدول 1). در کل دوره پرورش جوجه ها دسترسی آزاد به دان و آب داشتند.

قبل از ورود جوجه­ها به سالن ابتدا کلیه قسمت­های سالن، ظروف آبخوری و دانخوری شستشو و ضدعفونی گردیدند و سپس پرورش جوجه­ها داخل پن­ها به مساحت یک متر مربع، پرورش روی بستر،  آبخوری اتومات نیپل و دانخوری سطلی دستی تحت شرایط کنترل شده دما، رطوبت و روشنایی طبق راهنمای راس ۳۰۸ انجام شد. دما هنگام ورود جوجه ها به سالن ۳۵-۳۲ درجه سانتی گراد تنظیم و در طول دوره پرورش به تدریج کاهش یافته به طوری که در سن ۲۴ روزگی به ۲۲-۲۰ درجه سانتی گراد برسد، سپس تا پایان آزمایش شرایط سالن به جزء دما ثابت ماند.

تهیه پروبیوتیک و آنتی بیوتیک آویلامایسین:

پروبیوتیک استفاده شده در این آزمایش با برند پاورپرو چیتیکا از شرکت چیتیکا تهیه گردید و بنا به ادعای شرکت دارای 8 سویه فعال پروبیوتیک(لاکتوباسیلوس رامنوسوس ، باسیلوس سوبتیلیس، باسیلوس لیچنیفورمیس، انتروکوکوس فاسیوم، پدیوکوکوس اسیدی لاکتیسی، لاکتوباسیلوس کازئی، لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس و لاکتوباسیلوس پلانتاروم) با کانتcfu/gr 10¹² بود. آنتی بیوتیک مورد استفاده نیز از داروخانه دامپزشکی خریداری گردید و طبق دستورالعمل قید شده مورد استفاده قرار گرفت.

برنامه واکسیناسیون پیشنهادی: باتوجه به دستورالعمل سازمان دامپزشکی و براساس بیماری های رایج در منطقه در ابتدا (یک روزگی) واکسن زنده دوگانه نیوکاسل-برونشیت ، قطره چشمی نیوکاسل(هفت روزگی)، آشامیدنی برونشیت (H120) در دوازده روزگی و واکسن آشامیدنی ب 1 در چهارده و 22 روزگی و گامبورو در شانزده و بیست و چهار روزگی مورد استفاده قرار گرفت.

صفات عملکردی

افزایش وزن روزانه: افزایش وزن روزانه در دوره های سنی 1 تا 10 روزگی و 11 تا 23 روزگی و 24 تا 42 روزگی با استفاده از رکورد های وزن زنده  محاسبه خواهد شد. برای محاسبه افزایش وزن زنده، جوجه های هر واحد آزمایشی با ترازوی دیجیتال با دقت 1 گرم در پایان هر دوره توزین می شوند.

برای مثال افزایش وزن 1 تا 10 روزگی این گونه تعیین میگردد

افزایش وزن 1 تا 10 روزگی = میانگین وزن 1 روزگی – میانگین وزن 10 روزگی

میزان خوراک مصرفی: میزان خوراک مصرفی با استفاده از ترازوی دیجیتال با دقت 1 گرم در دوره های سنی 1 تا 10، 11 تا 23 و 24 تا 42 روزگی اندازه گیری می شود. ابتدا میزان خوراک ریخته شده در دانخوری ها ثبت می شود و در پایان دوره خوراک باقی مانده از آن کسر شده و عدد به دست آمده بر مرغ روز تقسیم میگردد. میزان مصرف خورک با استفاده از فرمول زیر محاسبه میگردد.

مصرف خوراک( گرم به ازای هرجوجه در هر روز ) = روز مرغ / مصرف خوراک در یک دوره زمانی مشخص

ضریب تبدیل خوراک: ضریب تبدیل خوراک مصرفی در دوره های سنی1 تا 10، 11 تا 23 روزگی و 24 تا 42 روزگی با استفاده از رکورد های وزن زنده و مصرف خوراک گروهی برای هر پن محاسبه خواهد شد.

بررسی هیستومورفولوژی ژژنوم و ایلئوم روده

در روز کشتار (42 روزگی) برای آنالیز هیستومورفولوژی از ژژنوم نمونه برداری شده و در محلول فرمالین ده درصد نگهداری شد و از نمونه ها برای اندازه گیری طول و عرض ویلی و همچنین عمق کریپت و تعداد سلولهای گابلت در ویلی و کریپت در ژژنوم استفاده شد.

درصد نسبی لاشه و اعضای داخلی:

به منظور ارزیابی درصد نسبی لاشه و اعضای داخلی در سن 42 روزگی از هر تکرار دو قطعه بصورت تصادفی انتخاب شده و وزن گردید و پس از کشتار، لاشه کامل، سینه، ران، کبد، طحال، چربی محوطه شکمی، بورس و سنگدان بصورت جداگانه وزن گردید سپس بصورت درصدی از وزن کل گزارش گردید.

آنالیز آماری: کلیه داده ها وارد نرم افزار ایکسل و مرتب شد. سپس با استفاده از نرم افزار JAMP مورد تست نرمالیته قرار گرفت و سپس با استفاده از نرم افزار SAS-9.3  رویه ی GLM در قالب طرح کاملا تصادفی مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و جهت مقایسه میانگین ها نیز از آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح معنی داری 0/05 استفاده شد.

نتایج:

مقایسه اثرات تیمارهای آزمایشی بر مقدار دان مصرفی و افزایش وزن روزانه در جوجه های گوشتی در جدول 2 نشان داده شده است. مصرف پروبیوتیک و آنتی بیوتیک آویلامایسین اثرات معنی داری بر مقدار دان مصرفی و افزایش وزن روزانه داشتند. مقدار دان مصرفی روزانه در سن 42-24 روزگی و در کل دوره پرورش تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار گرفت به طوری که بیشترین مصرف خوراک مربوط به گروه های تغذیه شده با پروبیوتیک و آویلامایسین (P≤0.05) بود. همچنین افزایش وزن روزانه در کل دوره های پرورشی تحت تاثیر تیمار قرار گرفت و جوجه های تغذیه شده با تیمارهای پروبیوتیک و آنتی بیوتیک آویلامایسین بطور معنی داری افزایش وزن روزانه بیشتری از گروه شاهد داشتند(P≤0.05).

در جدول 3 اثرات تیمارهای آزمایشی بر ضریب تبدیل غذایی جوجه های گوشتی گزارش شده است. ضریب تبدیل غذایی جوجه های تغذیه شده با پروبیوتیک و آویلامایسین تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار گرفتند. پروبیوتیک و آویلامایسین در سنین 42-24 و 42-1 روزگی بطور معنی داری ضریب تبدیل غذایی را کاهش دادند (P≤0.05).

جدول 4 نشان دهنده اثرات تیمارهای آزمایشی بر وزن نسبی لاشه و اندام های داخلی جوجه های گوشتی می باشد. وزن نسبی ران، طحال، چربی محوطه شکمی، بورس فابریسیوس و سنگدان تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند. درصد لاشه، سینه، ران و کبد تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار گرفت. گروه تغذیه شده با تیمار پروبیوتیک با 71.98 درصد از لاشه بیشترین درصد را به خود اختصاص داد که اختلاف موجود معنی دار بود (P≤0.05). پروبیوتیک درصد سینه را بطور معنی داری افزایش داد بگونه ای که گروه تغذیه شده با پروبیوتیک 27.14 درصد بیشترین و گروه شاهد با 26.05 کمترین درصد سینه را داشتند. نسبت درصد کبد به وزن زنده در گروه تغذیه شده با پروبیوتیک بطور معنی داری کمتر از گروه شاهد بود.

در جدول 5 اثرات تیمارهای آزمایشی بر مورفولوژی روده (ارتفاع ویلی، عمق کریپت، نسبت ارتفاع ویلی به عمق کریپت، تعداد سلولهای گابلت موجود در ویلی و کریپت) گزارش شده است. تیمارهای آزمایشی اثرات مثبتی بر مورفولوژی روده داشتند. پروبیوتیک و آنتی بیوتیک آویلامایسین ارتفاع ویلی، عمق کریپت، تعداد سلولهای گابلت ویلی و کریپت را بطور معنی داری نسبت به گروه شاهد افزایش دادند (P≤0.05).

بحث

همانگونه که در جداول مشخص است استفاده از پروبیوتیک اثرات مطلوبی بر عملکرد رشد، درصد نسبی لاشه و مورفولوژی روده دارد. در سال های گذشته با منع مصرف آنتی بیوتیک استقبال زیادی از مصرف پروبیوتیک در تغذیه  طیور شده است. پروبیوتیک استفاده شده با هشت سویه  مورد استفاده به خوبی توانست اثرات مطلوبی از خود نشان دهد. گرچه مکانیسم پروبیوتیک ها بر عملکرد رشد به طور کامل شناخته شده نیست اما مطالعات نشان دهنده اثرات مثبت  بر عملکرد در رشد هستند و همچنین اثرات منفی ناشی از استرس و بیماری ها را کاهش می دهد .مصرف لاکتوباسیلوس ها به طور معنی داری عملکرد جوجه های گوشتی را بهبود می دهند [5] . مصرف پدیوکوکوس  اسید یلاکتیکی به طور قابل توجهی باعث بهبود مصرف خوراک ، ضریب تبدیل غذایی و افزایش وزن رشد شد [6]. در مطالعات دیگری سویه های مختلف پروبیوتیک توانستند اثرات مثبتی بر وزن بدن جوجه های گوشتی بگذارند [7]. سویه های باسیلوس سابتلیس به تنهایی و همراه با سایر گونه ها توانست به طور قابل توجهی عملکرد در رشد جوجه های گوشتی را بهبود دهد [8,4,3]. در مطالعات دیگری که انجام گرفت جوجه های گوشتی با 12 سویه ی مختلف تغذیه شدند در این تجزیه و تحلیل داده ها از 27 مطالعه شامل 30146 جوجه ی گوشتی جمع آوری شد . نتایج حاصل از این آزمایشات نشان داد که افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی با مصرف پروبیوتیک بهبود پیدا کرد . همچنین نتایج نشان داد استفاده از پروبیوتیک در آب ، بهتر از خوراک است . پروبیوتیک ها با کاهش اسیدیته روده از طریق تولید اسیدهای چرب کوتاه زنجیر باعث حفظ تعادل باکتری های مفید و سوراخ کردن دیواره باکتری های مضر و کشتن آنها می شوند که اساسا برای سلامت روده  عملکرد در رشد مناسب جوجه های گوشتی لازم است. [9,10,11] به طور مشابه پارامترهای مورفولوژیکی روده نیز اهمیت قابل توجهی بر میکروفلورها و سلامت حیوان می توانند داشته باشند . هر مقدار نسبت طول پرز به عمق کریپت بیشتر باشد نسبت مستقیم با سطح جذب مواد مغذی دارد . همچنین تعداد سلول های گابلت موجود در پرزهای روده به طور مستقیم بر سلامت دستگاه گوارش اثر گذار هستند زیرا آنها با تولید موسین و ممانعت از چسبیدن پاتوژن ها به دستگاه گوارش باعث افزایش جذب می شوند [12,13,14].

نتیجه گیری

با در نظر گرفتن مطالعات گذشته می توان پروبیوتیک را محرک رشد بحساب آورد زیرا سلامت روده را بهبود می هند و با افزایش فعالیت آنزیم های گوارشی قابلیت هضم مواد مغذی را بهبود می دهند . همچنین پاسخ ایمنی را به گونه ای تعدیل می کنند تا از حیوانات در برابر عوامل بیماری زا محافظت کنند علاوه بر این از طریق حذف رقابتی مانع چسبیدن پاتوژن ها به روده شده و سیستم ایمنی را تقویت و تلفات را کاهش می دهند. پروبیوتیک پاور پرو چیتیکا که در این مطالعه مورد استفاده قرار گرفت توانست با اثرات مطلوبی که بر پارامترهای مورد ارزیابی داشت، نشان دهد که میتواند کمک بسیاری به شرایط اقتصادی گله های گوشتی داشته باشد.