بررسی تأثیر اسیدهای آلی بر تغذیه جوجه‌های گوشتی

صنعت مدرن پرورش مرغ گوشتی نیازمند سطوح بالایی از بهره‌وری و تبدیل مؤثر خوراک به گوشت است، که این اهداف تا حدی از طریق استفاده از افزودنی‌های خاص خوراکی قابل دستیابی هستند [1].

استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها در خوراک طیور از اواسط قرن بیستم در سراسر جهان رایج بوده است [2]. این آنتی‌بیوتیک‌ها هم در سطوح درمانی و هم زیر درمانی به خوراک حیوانات افزوده می‌شوند تا رشد بهتر و بهره‌وری بیشتر از خوراک را فراهم کنند [2].
با این حال، آگاهی و شناخت نسبت به پیامدهای منفی استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها به‌عنوان محرک رشد در حال افزایش است؛ این پیامدها شامل موارد زیر می‌شود:

• مقاومت آنتی‌بیوتیکی در انسان و حیوان
• باقی‌ماندن دارو در محصولات دامی
• سمّیت احتمالی
• و آلودگی‌های زیست‌محیطی

به همین دلیل، چندین کشور استفاده از آنتی‌بیوتیک در تولید حیوانات مزرعه‌ای را ممنوع کرده‌اند [2].

این ممنوعیت، منجر به ظهور رویکردهای جایگزین برای حفظ سلامت و رشد حیوانات شده است؛ از جمله:

• اسیدهای آلی
• پری‌بیوتیک‌ها
• پروبیوتیک‌ها
• آنزیم‌ها
• روغن‌های ضروری  (Essential oils)
• باکتریوفاژها
•  افزودنی‌های گیاهی  (Phytogenic) [3, 4]

در میان این جایگزین‌ها، اسیدهای آلی و نمک‌های آن‌ها (چه به صورت تکی و چه ترکیبی) توجه زیادی را در سطح جهانی به‌عنوان جایگزینی مؤثر برای آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد به خود جلب کرده‌اند. علت اصلی این توجه، افزایش تقاضای جهانی برای تولید مرغ بدون آنتی‌بیوتیک و ارگانیک است، زیرا این ترکیبات توانسته‌اند سلامت و عملکرد طیور را بهبود دهند [5].

اصطلاح “اسیدهای آلی” که معمولاً به آن‌ها “اسیدی‌فایر (Acidifier)” نیز گفته می‌شود، به مجموعه‌ای گسترده از ترکیبات شیمیایی طبیعی اطلاق می‌شود که در گیاهان، بافت‌های حیوانی و میکروب‌ها یافت می‌شوند و در بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن نقش دارند [6].

از نظر شیمیایی، اسیدهای آلی دارای ویژگی‌هایی مشترک مانند:

• حلالیت در آب
• خاصیت اسیدی
• نبود گروه‌های آمینی اولیه یا ثانویه (که از طریق تست نینهیدرین منفی مشخص می‌شوند) هستند [6].

اسیدهای آلی به‌طور کلی دارای یک گروه کربوکسیلیک اسید (R-COOH) هستند و به‌عنوان اسیدهای ضعیف شناخته می‌شوند که در مسیر متابولیسم اسیدهای آمینه، قندها و اسیدهای چرب به‌عنوان واسطه‌های بیوشیمیایی عمل می‌کنند.

در خوراک دام و طیور، این اسیدها به دلایل زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند:

• ارزش غذایی بالا
• ویژگی ضدباکتریایی
• نقش در تحریک متابولیسم انرژی [5]

چند نوع از اسیدهای آلی که به‌طور مکرر به‌عنوان افزودنی خوراکی در جیره‌های حیوانی مورد استفاده قرار می‌گیرند (به جدول 1 مراجعه شود).

مکانیسم اثر این اسیدها به‌طور مستقیم به pH محیط و مقدار pKa آن‌ها وابسته است [4].

استفاده از اسیدهای آلی و نمک‌های آن‌ها به‌عنوان افزودنی‌های خوراکی غیرآنتی‌بیوتیکی در تولید دام و طیور، به‌طور عمومی ایمن شناخته شده و توسط اتحادیه اروپا نیز تأیید شده است [8].

• استفاده از اسیدهای آلی در جیره غذایی طیور و مکانیسم اثر آن‌ها

در طول زمان، اسیدهای آلی به دلیل خواص ضدباکتریایی خود در جیره غذایی حیوانات در سراسر جهان گنجانده شده‌اند. این اسیدها می‌توانند با کاهش pH دستگاه گوارش، اثرات مثبت خود را اعمال کنند. بیشتر اسیدهای آلی دارای خاصیت ضدمیکروبی، مقدار pKa  بین ۳ تا ۵ دارند [7].

اسیدهای آلی با افزایش قابلیت دسترسی مواد مغذی در خوراک، افزایش حلالیت مواد مغذی در دستگاه گوارش، و تسهیل فرآیند هضم و جذب مواد مغذی، به بهبود عملکرد رشد کمک می‌کنند [9]. تحقیقات نشان داده است که استفاده از اسیدهای آلی و نمک‌های آن‌ها باعث افزایش پروتئولیز (تجزیه پروتئین‌ها) در معده شده و قابلیت هضم پروتئین‌ها و اسیدهای آمینه را بهبود می‌بخشد  [10].

این مقاله مروری، یافته‌های جدیدی را در مورد اثرات  ضد میکروبی اسیدهای آلی و همچنین تأثیر آن‌ها بر عملکرد رشد، سلامت روده، و ویژگی‌های لاشه و اندام‌های داخلی در جوجه‌های گوشتی ارائه می‌دهد.

• مکانیسم اثر اسیدهای آلی:

مشابه با آنتی‌بیوتیک‌ها، اسیدهای آلی دارای خواص ضد باکتریایی هستند که نقش مهمی در سلامت و رشد روده‌ای ایفا کرده و در نهایت موجب افزایش بهره‌وری و سلامت حیوان می‌شوند. این اسیدها دارای ویژگی‌های باکتریواستاتیک (مهار رشد باکتری) و باکتری‌کش (از بین بردن باکتری) هستند.

مطالعه‌ای که در منبع [11] آمده است، نشان می‌دهد که ویژگی‌های تفکیک‌پذیری اسیدهای آلی ارتباط مستقیمی با مکانیسم اثر آن‌ها دارد. این اسیدها می‌توانند از دیواره سلولی باکتری عبور کنند و عملکرد فیزیولوژیکی بسیاری از میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا را مختل نمایند [6].

در شرایط pH  پایین، اسیدهای آلی به‌ویژه در حالت غیر یونیزه بسیار مؤثر هستند و همین ویژگی آن‌ها را به عوامل ضد میکروبی قوی تبدیل می‌کند  [7].

در حالت غیر یونیزه، اسیدهای آلی لیپوفیلیک (چربی‌دوست) هستند و می‌توانند به راحتی از غشای سلولی باکتری‌ها و قارچ‌ها عبور کنند. پس از ورود به سلول، این اسیدها تفکیک می‌شوند، pH  داخلی سلول را کاهش داده و فرآیندهای حیاتی سلول را مختل می‌کنند [7, 10].

این فرآیند منجر به تولید پروتون (H⁺) و آنیون شده و باعث می‌شود pH داخل سلول به کمتر از ۴.۵ برسد، که برای باکتری‌های حساس به pH مانند کلیفرم‌ها، کلستریدیوم و لیستریا مضر است، در حالی که باکتری‌های مقاوم‌تری مانند لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکترها قادر به ادامه فعالیت خواهند بود [4]. محیط اسیدی درون سلول باعث اختلال در عملکرد آنزیم‌ها، سیستم‌های انتقال و فرآیندهای تولید انرژی می‌شود که نهایتاً منجر به مهار رشد باکتری (Bacteriostasis) می‌گردد [12].

برای بازگرداندن pH داخلی سلول به حالت طبیعی و حفظ عملکرد مولکول‌های زیستی، باکتری‌ها مجبور به دفع پروتون‌ها از طریق آنزیم H⁺-ATPase می‌شوند [13, 14]. این آنزیم برای عملکرد خود نیازمند مقدار زیادی (ATP) آدنوزین تری‌فسفات است. در نتیجه، مخازن انرژی سلول به تدریج تخلیه شده و باکتری در اثر کاهش انرژی حیاتی، از بین می‌رود [14].

• اثرات ضد میکروبی اسیدهای آلی

فلور میکروبی روده‌ای نقش بسیار حیاتی در هضم و عملکرد سیستم ایمنی طیور دارد و در نهایت منجر به افزایش عملکرد رشد در آن‌ها می‌شود [15]. از جمله باکتری‌های بیماری‌زای شایع که می‌توانند سلامت دستگاه گوارش طیور را به خطر بیندازند، می‌توان به سالمونلا، اشریشیا کلی (E. coli) ، کامپیلوباکتر، و کلستریدیوم پرفرنژنس اشاره کرد. رشد و تکثیر این باکتری‌ها را می‌توان با افزودن اسیدهای آلی به جیره غذایی یا آب آشامیدنی پرندگان به‌طور مؤثری کنترل کرد.

مطالعات متعددی نشان داده‌اند که اسیدهای آلی موجود در جیره غذایی با مهار رشد و تکثیر میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا و در عین حال افزایش جمعیت میکروب‌های مفید دستگاه گوارش، مصرف خوراک و عملکرد رشد طیور را بهبود می‌بخشند [5, 16–18].

در مطالعه‌ای که توسط امامی و همکاران [19] انجام شد، مشخص گردید که فلور میکروبی سکوم (روده کور) در جوجه‌های گوشتی که با جیره‌هایی حاوی ترکیب اسیدهای آلی (0.05%–0.1% اسید فرمیک و اسید پروپیونیک) تغذیه شده بودند، دچار تغییر شد.
نتیجه این تغییر، افزایش جمعیت لاکتوباسیلوس‌ها و کاهش جمعیت E. coli بود.

همچنین، افزودن مخلوطی از اسانس پوشش‌دار شده به همراه اسیدهای آلی به میزان ۵۰۰ میلی‌گرم در هر کیلوگرم خوراک در جوجه‌های گوشتی، چه در گروه‌های تحت چالش با E. coli و چه در گروه‌های بدون چالش، به‌طور مؤثری باعث کاهش جمعیت E. coli در سکوم جوجه‌های گوشتی شد، بدون اینکه تأثیر قابل‌توجهی بر جمعیت لاکتوباسیلوس‌ها داشته باشد [20].

اثرات ضد میکروبی اسیدهای آلی

به‌طور مشابه، مکمل‌سازی جیره غذایی با مخلوط پوشش‌دار شده از اسانس‌های گیاهی و اسیدهای آلی به مقادیر ۳۰۰، ۵۰۰ و ۸۰۰ میلی‌گرم در هر کیلوگرم در جوجه‌های گوشتی آلوده به سالمونلا انتریتیدیس، منجر به کاهش بار باکتری سالمونلا در سکوم (روده کور)، کبد و طحال شد [21].

در مطالعات اخیر، جوجه‌های گوشتی که با 50/0  و 0/1 % اسید فرمیک، 50/0  و 0/1 % اسید استیک و 0/2 و 0/3 درصد اسید سیتریک تغذیه شده بودند، کاهش معنی‌داری در تعداد کل باکتری‌ها از جمله اشرشیا کلی و پروتئوس از خود نشان دادند. هم‌زمان، افزایش قابل توجهی در جمعیت لاکتوباسیلوس‌ها مشاهده شد [22].

بر اساس گزارش عبید و همکاران [23]، دادن مخلوطی از اسید پروپیونیک و اسید استیک به نسبت 06/0 درصد در آب آشامیدنی جوجه‌های گوشتی، باعث کاهش حضور سالمونلا و E. coli در روده نسبت به گروه کنترل شد. در همین مطالعه، افزودن ترکیب اسیدهای آلی به میزان 03/0 درصد باعث افزایش جمعیت Bacillus subtilis در گوشت سینه جوجه‌های گوشتی گردید، در حالی که مصرف 06/0 درصد از این ترکیب منجر به کاهش شمار کل باکتری‌ها و E. coli شد [23].

همچنین اسلام و همکاران [24]  اشاره کردند شد کلستریدیوم پرفرنژنس، E. coli و سالمونلا در جوجه‌هایی که با ترکیب اسیدهای آلی و اسانس‌های گیاهی تغذیه شده بودند کاهش یافت. در یک آزمایش که توسط بوراسا و همکاران [25] انجام شد، افزودن اسید فرمیک و اسید پروپیونیک به جیره غذایی جوجه‌های گوشتی در غلظت 1 تا 5 کیلوگرم در هر تن خوراک، منجر به کاهش سطح سالمونلا در سکوم (caeca) شد.

توان بالقوه اسیدهای آلی در مهار رشد باکتری‌های مضر در دستگاه گوارش و گوشت سینه طیور را می‌توان به کاهش pH نسبت داد، که به‌طور مؤثری مانع تکثیر و گسترش باکتری‌های بیماری‌زا می‌شود .از سوی دیگر، باکتری‌های اسیددوست مانند لاکتوباسیلوس‌ها توانایی تحمل تغییرات pH بین محیط داخلی و خارجی بدن را دارند [26].

مانواتکار و همکاران [9]  گزارش دادند که افزودن 1 گرم در هر کیلوگرم از ترکیب پوشش‌دار شده اسیدهای آلی به خوراک جوجه‌های گوشتی، باعث کاهش قابل توجهی در جمعیت باکتری‌های سکوم گردید. علاوه بر این، کاهش چشمگیری در تعداد کل باکتری‌های موجود در سکوم در جوجه‌هایی که با جیره حاوی اسید آلی تغذیه شده بودند، مشاهده شد  [27] . این کاهش مشاهده‌شده در تعداد کل میکروارگانیسم‌های زنده، به ویژگی‌های ضدباکتریایی اسیدهای آلی پوشش‌دار شده نسبت داده می‌شود. اعتقاد بر این است که این اسیدها وارد سلول‌های باکتریایی شده و با کاهش pH داخل سلولی، باعث کاهش زنده‌مانی و فعالیت میکروبی می‌شوند.

همچنین، افزایش قابل توجهی در جمعیت لاکتوباسیلوس‌ها در جامعه میکروبی موجود در مدفوع جوجه‌های گوشتی که با جیره حاوی ترکیبی از اسیدهای چرب زنجیره متوسط و اسیدهای آلی تغذیه شده بودند، مشاهده شد [28]. مطالعات متعددی نشان داده‌اند که اسیدهای آلی در جیره جوجه‌های گوشتی می‌توانند باعث بهبود ترکیب میکروبی مفید در دستگاه گوارش شوند، به‌ویژه از طریق افزایش جمعیت باکتری‌های Lactobacillus spp. [29]. افزایش جمعیت لاکتوباسیلوس‌ها تأثیر مثبتی بر عملکرد روده دارد، زیرا با تولید شرایط اسیدی حاصل از تخمیر لاکتوباسیلوس‌ها، باعث کاهش زنده‌مانی پاتوژن‌های روده‌ای می‌شود [28] . با کاهش جمعیت میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، نیازهای متابولیکی این میکروب‌ها نیز کاهش می‌یابد، که این امر موجب افزایش دسترسی حیوان به انرژی و مواد مغذی جیره غذایی می‌شود.

• اثرات اسیدهای آلی بر عملکرد رشد

استفاده از اسیدهای آلی به عنوان تقویت‌کننده رشد در جهت بهبود عملکرد طیور اهمیت فزاینده‌ای یافته است (رجوع شود به جدول ۲). شواهد علمی رو به افزایشی وجود دارد که نشان می‌دهد جوجه‌های گوشتی که با جیره‌های حاوی منابع و غلظت‌های مختلفی از اسیدهای آلی تغذیه می‌شوند، از نظر عملکرد رشد بهتر عمل می‌کنند [40].اثر تقویت‌کنندگی رشد ناشی از اسیدهای آلی، به توانایی آن‌ها در تنظیم میکروبیوتای دستگاه گوارش، بهبود ساختار میکروسکوپی روده، فعال‌سازی سیستم ایمنی، و تحریک ترشح آنزیم‌های گوارشی مختلف نسبت داده می‌شود [17، 41]. طبق مطالعه‌ی Fik و همکاران [30]، افزودن اسید سیتریک به آب آشامیدنی جوجه‌های گوشتی در سطوح مختلف (0.5%، 1.0% و 1.5%) باعث افزایش وزن بدن نسبت به گروه کنترل شد. غلظت 1.5% اسید سیتریک بیشترین تأثیر را بر عملکرد رشد داشت. بهبود رشد وزن بدن به احتمال زیاد به دلیل اثر مثبت اسید سیتریک بر میکروبیوتای روده است.

در مطالعه‌ی اسلام و همکاران [24]، افزودن مخلوط اسیدهای آلی به میزان 200 میلی‌گرم بر کیلوگرم (به‌تنهایی یا همراه با 150 میلی‌گرم روغن‌های ضروری) به جیره جوجه‌ها، باعث افزایش وزن‌گیری و مصرف خوراک بدون تأثیر بر ضریب تبدیل خوراک (FCR) شد، در مقایسه با گروه کنترل و گروه دریافت‌کننده 50 میلی‌گرم انرامایسین. همچنین در مطالعه‌ای دیگر، افزودن مخلوط اسیدهای آلی و روغن‌های ضروری به آب آشامیدنی جوجه‌ها، منجر به افزایش میانگین وزن بدن و وزن‌گیری روزانه شد [32]. در پژوهشی دیگر، افزودن 800 میلی‌گرم بر کیلوگرم بوتیرات سدیم محافظت‌شده با بافر به جیره، باعث افزایش چشمگیر وزن‌گیری روزانه، مصرف خوراک روزانه، و بهبود FCR نسبت به گروه دریافت‌کننده آنتی‌بیوتیک شد [31]. افزایش 0.3، 0.6، و 1 گرم بر کیلوگرم از مخلوط اسیدهای آلی محافظت‌شده نیز در جیره جوجه‌ها باعث افزایش وزن‌گیری و بهبود FCR نسبت به گروه کنترل شد [9]. بهترین عملکرد مربوط به دوز 1 گرم بر کیلوگرم بود که بیشترین وزن نهایی (2806.70 گرم) و FCR بهتر (1.50) را نشان داد. طبق یافته‌های Ma و همکاران [33]، افزودن 3000 و 6000 میلی‌گرم بر کیلوگرم از اسیدهای آلی مخلوط به جیره جوجه‌ها منجر به افزایش معنی‌دار در وزن‌گیری روزانه، وزن نهایی و FCR شد، بدون تأثیر قابل توجه بر مصرف خوراک روزانه. بر اساس گزارش نورمحمدی و همکاران [42]، اسیدفایرها از جمله اسیدهای آلی از طریق افزایش بهره‌وری مواد مغذی و بهبود قابلیت هضم، تأثیر مثبتی بر عملکرد دارند. همچنین یافته‌های Rehman و همکاران [35] نشان دادند که افزودن 10، 20 و 30 گرم بر کیلوگرم اسید استیک به جیره جوجه‌ها در سنین 8 تا 42 روز، موجب افزایش وزن‌گیری و بهبود FCR شد. بهبود مشاهده‌شده در ضریب تبدیل خوراک (FCR) ممکن است ناشی از کاهش مصرف خوراک باشد که در نهایت به افزایش وزن منجر شده است؛ این امر به دلیل افزایش بهره‌وری از مواد مغذی رخ می‌دهد. بر اساس گزارش Katoch و همکاران (منبع 36)، تغذیه طیور گوشتی تجاری با اسید سیتریک به میزان 0.5 درصد در جیره‌هایی با چگالی پایین یا نسبتاً پایین مواد معدنی (کلسیم و فسفر) باعث افزایش وزن روزانه (BWG) و کاهش درصد تلفات نسبت به گروه کنترل شد.

همچنین، Salgado-Tránsito  و همکاران (منبع 43) گزارش دادند که جوجه‌های گوشتی تغذیه‌شده با 6.25، 12.5، 25، یا 50 گرم اسید سیتریک در هر کیلوگرم خوراک از روز اول تا 28، نسبت به گروه کنترل دارای FCR بهبود‌یافته و وزن زنده بالاتری بودند. نتایج نشان داد که جوجه‌هایی که 50 گرم اسید سیتریک در هر کیلوگرم خوراک دریافت کرده بودند، بالاترین وزن زنده (1013 گرم) و FCR بهتر (1.55) را داشتند.

بهبود مشاهده‌شده در عملکرد رشد جوجه‌های گوشتی ناشی از افزودن اسیدهای آلی را می‌توان به چندین عامل نسبت داد، از جمله:

افزایش محتوای انرژی و پروتئین جیره؛

کاهش میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا؛

تقویت سیستم ایمنی؛

کاهش انتشار عوامل عفونی؛

کاهش آمونیاک و سایر متابولیت‌های مضر؛

اسیدهای آلی به‌خوبی به عنوان تقویت‌کننده عملکرد کلی از طریق کاهش بار میکروبی کل و کاهش رقابت میکروبی برای مواد مغذی در دستگاه گوارش شناخته شده‌اند. این امر، خطر عفونت‌های تحت‌بالینی را کاهش می‌دهد و باعث افزایش قابلیت هضم خوراک و کاهش نیاز انرژی بافت‌های مرتبط با دستگاه گوارش می‌شود.

علاوه بر این، اسیدهای آلی نقش‌های فیزیولوژیکی حیاتی در دستگاه گوارش ایفا می‌کنند. یکی از این نقش‌ها تبدیل پپسینوژن غیرفعال به فرم فعال آن، یعنی پپسین است. همچنین، اسیدهای آلی به عنوان منابع مهم انرژی در دستگاه گوارش عمل می‌کنند و در تنظیم نرخ تخلیه معده مؤثرند. افزون بر این، این ترکیبات می‌توانند تولید آنزیم‌های درون‌زاد را افزایش داده و از طریق شلاته‌کردن عناصر معدنی، در در دسترس‌بودن و جذب آن‌ها مؤثر واقع شوند [13].

• اثر اسیدهای آلی بر سلامت روده

شاخص‌های مربوط به هیستومورفولوژی روده، مانند ارتفاع پرزها، ضخامت عضلات، عمق کریپت‌ها، سطح پرزها، ضخامت اپیتلیوم و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت، از نشانگرهای مهم برای ارزیابی عملکرد روده کوچک هستند. علاوه بر این، سلول‌های گابلت به عنوان یک نشانگر قابل اعتماد برای عملکرد روده به دلیل نقش آن‌ها در تولید موکوس، ماده‌ای که سطح اپیتلیوم را پوشش می‌دهد و به عنوان یک مانع محافظ در برابر چسبیدن میکروارگانیسم‌های مضر عمل می‌کند، شناخته می‌شوند [47].

محققان مختلف اثرات مثبت افزودن اسیدهای آلی به رژیم غذایی مرغ‌های گوشتی را بر هیستومورفومتری روده مستند کرده‌اند [25، 47]. افزودن اسید آلی مخلوط به میزان 3000 میلی‌گرم در کیلوگرم و 6000 میلی‌گرم در کیلوگرم به رژیم غذایی مرغ‌های گوشتی، اثر مثبتی بر عمق کریپت‌ها، ارتفاع پرزها و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت در بخش‌های مختلف روده کوچک مرغ‌های گوشتی 21 و 42 روزه داشت [33]. با این حال، یافته‌ای مخالف در مرغ‌های گوشتی که به آب آشامیدنی با افزودنی اسیدی مایع مخلوط و روغن‌های ضروری اضافه شده بودند، گزارش شده است [32].

طبق گفته‌ی خسرووینیا و همکاران [38]، افزودن 30 گرم در کیلوگرم و 60 گرم در کیلوگرم اسید سیتریک به خوراک مرغ‌های گوشتی اثر مثبتی بر طول پرزها، عمق کریپت‌ها و نسبت طول پرز به عمق کریپت در دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم مرغ‌های گوشتی 42 روزه داشت. همچنین، منوتکار و همکاران [9] گزارش کردند که مرغ‌های گوشتی 42 روزه که رژیم غذایی حاوی اسیدهای آلی پوشش داده‌شده به میزان 0.6 و 1 گرم در کیلوگرم مصرف کرده بودند، ارتفاع پرزهای روده‌ای بیشتری در دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم نسبت به گروه کنترل داشتند. به طور مشابه، مطالعه‌ای توسط رحمان و همکاران [35] گزارش کرد که افزودن اسید استیک به میزان 10، 20 و 30 گرم در کیلوگرم از خوراک به رژیم غذایی مرغ‌های گوشتی، به طور معناداری (p < 0.05) ارتفاع پرز دوازدهه، عمق کریپت‌ها و سطح پرزها را در مرغ‌های گوشتی 49 روزه بهبود بخشید. مرغ‌های گوشتی که 30 گرم اسید استیک به رژیم غذایی خود اضافه کرده بودند، بالاترین ارتفاع پرز دوازدهه (1379.70 میکرومتر)، عمق کریپت عمیق‌تر (229.33 میکرومتر) و سطح پرز بزرگتر (0.3167 میلی‌متر مربع) را داشتند. علاوه بر این، افزودن اسید استیک همچنین ارتفاع پرزهای ژژنوم و ایلئوم، سطح پرزهای ژژنوم و عمق کریپت ایلئوم را افزایش داد. مرغ‌های گوشتی که 30 گرم اسید استیک در هر کیلوگرم از خوراک خود داشتند، بالاترین ارتفاع پرز در ژژنوم (147.43 میکرومتر) و ایلئوم (828.00 میکرومتر) را نشان دادند. با این حال، افزودن اسید استیک به رژیم غذایی مرغ‌های گوشتی تأثیر معناداری بر عمق کریپت یا سطح پرزها در ژژنوم یا ایلئوم نداشت.

نتایج سیکندر و همکاران [37] نشان داد که، در مقایسه با مرغ‌های کنترل، مرغ‌های گوشتی که به مدت 21 و 35 روز با سدیم بوتیرات (به میزان 0.5 و 1 گرم در کیلوگرم از خوراک) تغذیه شده بودند، مساحت سطح پرز، ارتفاع پرزها و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت را در بخش‌های مختلف روده کوچک افزایش یافته نشان دادند. این می‌تواند به این دلیل باشد که بوتیرات به عنوان یک منبع انرژی بسیار فراوان برای سلول‌های انتروسیت در روده عمل می‌کند، که احتمالاً باعث افزایش میتوز سلولی در کریپت‌ها می‌شود.

به طور مشابه، اوگویگبو و همکاران [48] کشف کردند که افزودن سدیم بوتیرات به میزان 4 گرم در کیلوگرم به خوراک مرغ‌های گوشتی باعث افزایش معناداری در طول پرزها، عمق کریپت‌ها، ضخامت اپیتلیوم و ضخامت عضلات در دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم مرغ‌های پرورش‌دهنده و مرغ‌های پایان‌دهنده شد. سدیم بوتیرات باعث ترویج تکثیر سلول‌های انتروسیت در غشای مخاطی روده و کشیدگی پرزها می‌شود که منجر به افزایش ارتفاع پرزها و عمق بیشتر کریپت‌ها می‌شود [8].

ژائو و همکاران [34] گزارش کردند که مرغ‌های گوشتی که با سدیم بوتیرات شیمیایی محافظت‌شده (1000 میلی‌گرم در کیلوگرم) تغذیه شده بودند، نسبت‌های ارتفاع پرز به عمق کریپت بیشتری در دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم در مرغ‌های 21 روزه نسبت به گروه کنترل و گروه مرغ‌های تغذیه شده با آنتی‌بیوتیک‌ها در رژیم غذایی داشتند. علاوه بر این، عمق کریپت در دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم مرغ‌های گوشتی 21 روزه تفاوت معناداری بین مرغ‌های تغذیه شده با رژیم غذایی کنترل، رژیم غذایی سدیم بوتیرات شیمیایی محافظت‌شده و رژیم غذایی حاوی آنتی‌بیوتیک‌ها نداشت.

سان و همکاران [49] نتیجه‌گیری کردند که افزودن اسیدهای آلی در رژیم‌های غذایی مرغ‌های گوشتی در سطوح مختلف (500، 1000 و 1200 میلی‌گرم در کیلوگرم) باعث افزایش ارتفاع پرز دوازدهه، عمق کریپت‌ها و ارتفاع پرزهای ژژنوم نسبت به گروه کنترل شد. مرغ‌های گوشتی که 1000 و 1200 میلی‌گرم در کیلوگرم از محصولات اسید آلی مصرف کرده بودند، بالاترین ارتفاع پرزها (به ترتیب 4045 و 4085 میکرومتر) را در دوازدهه داشتند. در مقایسه با رژیم غذایی کنترل، افزودن محصولات اسید آلی 1000 یا 1200 میلی‌گرم در کیلوگرم به رژیم غذایی مرغ‌های گوشتی باعث کاهش ارتفاع پرز در ایلئوم شد. با این حال، عمق کریپت‌های ژژنوم و ایلئوم و همچنین نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت تغییرات معناداری نداشتند.

بهبودهای مشاهده‌شده در ارتفاع پرز، سطح پرزها و عمق کریپت در روده کوچک مرغ‌های گوشتی ممکن است به دلیل خاصیت اسیدی اسیدهای آلی باشد که با کاهش pH دستگاه گوارش، محیطی نامساعد برای باکتری‌های مضر و پاتوژن‌ها ایجاد می‌کند. این امر باعث رشد باکتری‌های مفید می‌شود که می‌تواند جذب مواد مغذی را بهبود بخشیده و التهاب روده را کاهش دهد. در نتیجه، پرزهای روده می‌توانند بلندتر شده و مواد مغذی را از خوراک به طور مؤثرتری جذب کنند.

علاوه بر این، لیاو و همکاران [50] ارتباط قوی بین اسیدهای آلی و جمعیت‌های میکروبی روده در ترویج توسعه ساختار سالم روده در مرغ‌های گوشتی یافته‌اند. همچنین، نشان داده شده است که اسیدهای آلی تولید آنزیم‌های گوارشی را تحریک می‌کنند که باعث بهبود جذب مواد مغذی و سلامت کلی روده می‌شود.

• اثر اسیدهای آلی بر خصوصیات لاشه و اندام‌های داخلی

به گزارش Malematja و همکاران [51]، ارزیابی لاشه یکی از مهم‌ترین جنبه‌های تولید مرغ گوشتی است، زیرا میزان گوشت تولیدشده را نشان می‌دهد. Fik و همکاران [30] گزارش کردند که افزودن 0.5، 1.0 یا 1.5 درصد اسید سیتریک به آب آشامیدنی مرغ‌های گوشتی تأثیر قابل‌توجهی بر راندمان لاشه یا درصد ران نداشت، اما نسبت گوشت سینه در مرغ‌های دریافت‌کننده اسید سیتریک به‌طور معناداری افزایش یافت. وزن اندام‌هایی مانند قلب، چینه‌دان، گردن، معده پیشین، پانکراس، سکوم، کلیه و روده بزرگ بین گروه کنترل و گروه‌های دریافت‌کننده اسید سیتریک تفاوتی نداشت. با این حال، افزودن 0.5 درصد اسید سیتریک به آب آشامیدنی باعث کاهش قابل‌توجهی در وزن کبد، سنگدان و روده باریک نسبت به گروه‌هایی شد که 1.0 یا 1.5 درصد اسید سیتریک دریافت کرده بودند.

مطالعه‌ی Manvatkar و همکاران [9] نشان داد که استفاده از اسیدهای آلی پوشش‌دار باعث بهبود راندمان لاشه، درصد تخلیه‌شده، ران، گوشت سینه و وزن نسبی اندام‌های داخلی شد، ولی وزن بخش‌های برش‌یافته مثل ران، بال و پشت تفاوتی با گروه کنترل نداشت.

مطالعه‌ی Rehman و همکاران [35] نیز نشان داد که افزودن 10، 20 یا 30 گرم در کیلوگرم اسید استیک تأثیر معناداری بر درصد لاشه نداشت، اما طول و وزن روده باریک را بهبود داد. این اثرات مثبت می‌تواند ناشی از خواص باکتریواستاتیک و باکتری‌کشی اسیدهای آلی باشد که باعث بهبود سلامت دستگاه گوارش می‌شوند.

افزودن اسید سیتریک به میزان 2.4، 3.2 و 4.0 میلی‌گرم در کیلوگرم به خوراک نیز تأثیری بر درصد لاشه، وزن سنگدان، کبد یا قلب در مرغ‌های گوشتی 42 روزه نداشت [39]. به‌طور مشابه، افزودن سطوح مختلفی از اسید استیک (1% تا 10%) نیز اثر معناداری بر وزن اندام‌های داخلی (کبد، پانکراس، طحال و روده باریک) نداشت [52].

همچنین، افزودن اسید فرمیک، اسید بوتیریک یا ترکیب آن‌ها به رژیم غذایی مرغ گوشتی تأثیری بر درصد لاشه تخلیه‌شده، وزن احشاء یا برش‌های لاشه (به‌جز برش پشت) نداشت [53].

• چالش‌ها و راهکارهای ممکن در استفاده از اسیدهای آلی در تغذیه مرغ‌های گوشتی

با وجود توانایی اسیدهای آلی در بهبود سلامت روده، افزایش جذب مواد مغذی و جایگزینی با آنتی‌بیوتیک‌ها، کاربرد عملی آن‌ها با چالش‌هایی همراه است که ممکن است اثربخشی و صرفه اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد:

تفاوت در اثربخشی: اثربخشی اسیدهای آلی به نوع اسید، غلظت، سن و سلامت پرنده و ترکیب رژیم غذایی وابسته است. راه‌حل پیشنهادی، انجام تحقیقات بیشتر برای یافتن ترکیب و سطح مناسب اسیدهای آلی در شرایط مختلف پرورشی است. همچنین استفاده از استراتژی تغذیه دقیق (Precision Feeding) می‌تواند به نتایج قابل‌اطمینان‌تری منجر شود.

کاهش خوش‌خوراکی: در غلظت‌های بالا، اسیدهای آلی می‌توانند باعث کاهش جذابیت خوراک شوند و مصرف خوراک را کاهش دهند. راهکارهای پیشنهادی:

استفاده از فناوری کپسوله‌سازی برای پنهان‌سازی طعم اسیدها.

عادت‌دهی تدریجی طیور به طعم اسیدها از طریق افزایش تدریجی دوز مصرفی.

هزینه بالا: اسیدهای آلی، به‌ویژه در فرم خالص یا کپسوله، ممکن است گران‌قیمت باشند. برای مقابله با این مشکل:

استفاده هم‌زمان از اسیدهای آلی با پروبیوتیک‌ها یا روغن‌های ضروری می‌تواند هزینه‌ها را کاهش داده و اثربخشی را حفظ کند.

علاوه بر این استفاده مداوم از اسیدهای آلی ممکن است منجر به توسعه مقاومت میکروبی شود، مشابه مشکلاتی که در استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها مشاهده می‌شود. این موضوع می‌تواند اثربخشی بلندمدت اسیدهای آلی در کنترل باکتری‌های بیماری‌زا را کاهش دهد. بنابراین، استفاده چرخشی از انواع مختلف اسیدهای آلی به همراه سایر استراتژی‌های ضدمیکروبی می‌تواند به کاهش خطر توسعه مقاومت کمک کند.

با این حال، وجود سایر ترکیبات ضدمیکروبی ممکن است اثربخشی اسیدهای آلی را کاهش دهد. از این رو، درک واکنش‌های شیمیایی میان ترکیبات مختلف اهمیت زیادی دارد.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

اسیدهای آلی به‌عنوان جایگزینی مؤثر برای محرک‌های رشد آنتی‌بیوتیکی در تغذیه مرغ‌های گوشتی اثربخشی خود را نشان داده‌اند. یافته‌های پیشین نشان می‌دهند که اسیدهای آلی:

تأثیر مثبتی بر تعادل میکروبی روده دارند،

موجب افزایش عملکرد رشد می‌شوند،

ویژگی‌های لاشه را بهبود می‌بخشند،

و سلامت روده‌ای مرغ‌های گوشتی را ارتقاء می‌دهند.

اسیدهای آلی قادر به تغییر یا کاهش pH دستگاه گوارش هستند؛ به همین دلیل، باعث کاهش اثر باکتری‌های بیماری‌زا و افزایش رشد میکروارگانیسم‌های مفید می‌شوند. در نتیجه، این فرآیند باعث افزایش ویژگی‌های هیستومورفولوژیکی روده کوچک در بخش‌های مختلف شده و به دنبال آن جذب بهتر مواد مغذی اتفاق می‌افتد.

با این حال، اثربخشی اسیدهای آلی تحت تأثیر عوامل متعددی قرار می‌گیرد و مطالعات بیشتری مورد نیاز است تا پروتکل‌ها، دوزها و روش‌های کاربردی استانداردی ایجاد گردد که فهم کامل‌تری از کاربرد این اسیدها به دست آید و حداکثر اثربخشی آن‌ها در تغذیه مرغ‌های گوشتی حاصل شود.

علاوه بر این، تحقیقات آینده باید بر روی بررسی تأثیر اسیدهای آلی غذایی بر خوش‌خوراکی خوراک در مرغ‌های گوشتی نیز تمرکز داشته باشد.

اسیدیفایرها نقش مهمی در سلامت روده دارند و قابلیت هضم مواد مغذی را بهبود میدهند. اسیدی شدن روده می تواند کمک بسیاری به از بین بردن باکتری های مضر از طریق شکستن کپسول غشایی آنها و ایجاد محیطی مناسب برای باکتری های مفید داشته باشد. #اسیدیفایر چیتیکا# متشکل از ترکیب اسیدهای آسکوربیک، سیتریک و استیک است که بصورت پودری و میکروکپسوله فرموله شده است. طراحی این محصول به گونه‌ای است که کمترین حلالیت را در قسمت های ابتدایی دستگاه گوارش دارد و مکان هدف آن روده باریک است.

اسیدیفایر چیتیکا

• اسیدیفایر میکروکپسوله بسیار قدرتمند پودری
• مهمترین اثرات مفید اسیدیفایر چیتیکا
• فراهمی مکان مناسب برای رشد و تکثیر پروبیوتیک ها
• افزایش جمعیت میکروبی مفید روده
• افزایش بهره وری دستگاه گوارش پرنده
• بهبود شاخص هضم

مهمترین مزایای مصرف اسیدیفایر چیتیکا در طیور

• ضد میکروبی بودن
• بهبود قابلیت هضم مواد مغذی
• بهبود سلامت دستگاه گوارش و درنهایت سلامت حیوان
• بهبود عملکرد در جوجه های گوشتی و مرغ تخمگذار
• کاهش تولید آمونیاک با اصلاح فلور میکروبی
• بهبود خوشخوراکی و تحریک مصرف خوراک
• بهبود رشد میکرو ویلی های روده
• تقویت سیستم ایمنی
• کاهش بیماری ها و مرگ و میر
• استفاده آسان به دلیل شکل فیزیکی جامد و پودری

مقدار مصرف: یک کیلوگرم در تن دان مصرفی ترکیبات موجود در اسیدیفایر چیتیکا: استیک اسید، سیتریک اسید، آسکوربیک اسید و پرکننده

مهمترین اثرات محصول

• فراهمی مکان مناسب برای رشد و تکثیر پروبیوتیک ها
• افزایش جمعیت میکروبی مفید روده
• افزایش بهره وری دستگاه گوارش پرنده
• بهبود شاخص هضم